Yöntem

Bu sayfa, bir hakemin veya denetim mühendisinin YapıLab’ın sonuçlarını kaynağına kadar izleyebilmesi için yazıldı. Hesap motoru framework’ten bağımsız, saf TypeScript’tir (packages/engine). Her hesap; sonucu, ara adımları, uyarıları ve kaynak listesini birlikte döndürür. Arayüzdeki “Hesabı göster” paneli bu ara adımları olduğu gibi gösterir.

Kapsam ve ilkeler

  • Birimler: motorun içinde her şey SI’dır: N, mm, MPa (= N/mm²), s; dinamikte bu sistemle tutarlı kütle birimi ton’dur (1 t = 1 N·s²/mm), rijitlik N/mm (sayıca kN/m). Birim dönüşümü (ör. N·mm → kN·m) yalnızca arayüz katmanında yapılır.
  • Katsayılar: her katsayı ve sınır değer, kaynağıyla birlikte tek bir dosyada (references.ts) kayıtlıdır. Kodun başka yerinde çıplak sayı olarak geçmez.
  • Dil: araç “güvenli” veya “güvensiz” demez. Ya bir yönetmelik kriterinin sağlanıp sağlanmadığını madde numarasıyla söyler ya da “bu varsayımlar altında sınırın aşılma olasılığı %X” der.
  • Belirlenimcilik: rastgele örnekleme tohumlanabilir bir üreteçle (xoshiro128**) yapılır. Tohum ekranda ve raporda görünür; aynı tohum aynı sonucu verir.

B-1 Beton kalitesi

Hedef sınıfın karakteristik dayanımı, numune türüne göre doğrudan TS EN 206 Çizelge 12’den okunur (C30/37 → silindir 30 MPa, küp 37 MPa). Küp–silindir arasında dönüşüm katsayısı kullanılmaz. Üç değerlendirme seçilebilir:

  • Şantiye kabulü (TS 13515 Ek B1, Çizelge B1.2): yapı denetimin kullanım yerinde uyguladığı ölçüt. n = 1 için fi ≥ fck; n = 2–4 için fcm ≥ fck + 1 ve her fi ≥ fck − 4; n ≥ 5 için fcm ≥ fck + 2 ve her fi ≥ fck − 4.
  • İlk üretim (TS EN 206 Çizelge 14): ardışık, örtüşmeyen 3’lü gruplarda fcm ≥ fck + 4; her sonuç ≥ fck − 4.
  • Sürekli üretim (TS EN 206 Çizelge 14 ve 19): 15’li gruplarda fcm ≥ fck + 1,48σ; σ alt sınırı 2 MPa; σ’nın değişmediği 0,63σ ≤ s15 ≤ 1,37σ ile denetlenir.

Karot (TS EN 13791:2019 Madde 8): 1:1 karotlar 0,82 ile 2:1 eşdeğerine çevrilir. 8 ve üzeri karotta yerinde karakteristik dayanım iki ölçütün küçüğüdür:

f_{ck,is} = \min\big(f_{c,m(n),is} - k_n\,s,\ \ f_{c,is,\text{en düşük}} + M\big),\qquad s \geq 0{,}08\,f_{c,m(n),is}

3–7 karotta küçük test bölgesi yöntemi uygulanır: yayılım ortalamanın %15’ini aşmıyorsa en düşük değer alınır. Madde 9 (şüphe durumunda sınıf değerlendirmesi) bu sürümde yoktur; karot sonucu sınıfla karşılaştırılmaz, yalnızca fck,is / fck oranı bilgi olarak verilir.

Olasılık modeli

Karakteristik dayanım, beton hacmindeki dayanımların alt %5 kantilidir (TS EN 206 Madde 3.1). Deney sonuçları bu kantilin yalnızca bir tahminini verir. Araç, tahminin belirsizliğini açıkça hesaplar:

  • Dayanımlar normal dağılımlı (ya da logaritmaları normal dağılımlı) kabul edilir; iki model de hesaplanır ve AIC ile karşılaştırılır.
  • Bilgi vermeyen önsel p(\mu,\sigma) \propto 1/\sigma ile sonsal dağılım kapalı biçimdedir:
\frac{(n-1)s^2}{\sigma^2} \sim \chi^2_{n-1},\qquad \mu \mid \sigma \sim \mathcal{N}\!\left(\bar{x},\ \sigma^2/n\right),\qquad q = \mu - z_{0{,}95}\,\sigma

Aranan olasılık tek boyutlu bir integrale indirgenir ve Simpson kuralıyla belirlenimci olarak hesaplanır:

P(q \geq f_{ck}) = \int_0^{\infty} \Phi\!\left(\frac{\sqrt{n}\,(\bar{x} - f_{ck})}{\sigma(w)} - z\sqrt{n}\right) f_{\chi^2_{n-1}}(w)\,dw,\qquad \sigma(w) = s\sqrt{\tfrac{n-1}{w}}

Grafikteki dağılım, aynı sonsaldan 40 000 tohumlu örnekle (Web Worker’da, 5 000’lik parçalar hâlinde; k’inci parçanın tohumu = tohum + k) çizilir. Ekrandaki “örnekleme” ve “sayısal integral” değerleri bu iki yolun birbirini doğruladığını gösterir.

Bağımsız doğrulama: bu önselle bulunan olasılık, tek taraflı normal tolerans sınırının güven düzeyine eşittir. Natrella (1963) tablosundaki k = 2,911 (n = 10) ve k = 2,396 (n = 20) çarpanları için motor %95’i verir (bkz. doğrulama B-1-05, B-1-06).

Yorum sınırı: az sayıda sonuçla (n < 10) normal ve lognormal model güvenilir biçimde ayırt edilemez; araç bunu yazar ve iki sonucu birlikte gösterir. Olasılık, “bu varsayımlar altında” bir değerdir: sonuçların aynı beton hacmini temsil ettiği ve bağımsız olduğu kabul edilir.

K-1 Donatılı kesit

Eğilme taşıma gücü TS 500 Madde 7.1’deki eşdeğer dikdörtgen gerilme bloğuyla, her çubuk için ayrı şekil değiştirme uygunluğu kurularak bulunur. Tarafsız eksen derinliği c, kuvvet dengesinden ikiye bölme yöntemiyle çözülür:

0{,}85\,f_{cd}\,b\,k_1 c + \sum_i A_{si}\,\sigma_{si}(c) = N,\qquad \sigma_{si} = \operatorname{sınırla}\!\left(E_s\,\varepsilon_{cu}\tfrac{c-d_i}{c},\ \pm f_{yd}\right)
  • εcu = 0,003; fcd = fck/1,5; fyd = fyk/1,15; Es = 2·10⁵ MPa; k1, TS 500 Çizelge 7.1’den.
  • Moment kesit ortasına göre alınır; eksenel kuvvetsiz kirişte bu, çekme donatısına göre alınan momentle aynıdır.
  • Çelik elastik–tam plastiktir (pekleşme yok). Basınç bloğu içindeki çubukların yer değiştirdiği beton alanı düşülmez (ders kitaplarındaki yaygın kabul).
  • Kolonda moment tek eksende ve verilen Nd altında hesaplanır; etkileşim diyagramı bu sürümde yoktur.

Detay kontrolleri TBDY 2018 süneklik düzeyi yüksek (DY) çerçeve kurallarıdır: kesit boyutları, boyuna donatı oranları, çubuk çapları, sarılma ve orta bölge etriye aralıkları, kolonlarda gerekli enine donatı alanı Ash ve etriye kolları arası uzaklık. Her kontrolün yanındaki etiket, ilgili madde kaydına bağlanır.

D-1 Deprem davranışı

Tehlike ve spektrum (TBDY 2018 Bölüm 2). Kullanıcı, AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritaları’ndan seçtiği düzey için SS ve S1’i girer; araç siteden veri çekmez. FS ve F1, Tablo 2.1 ve 2.2’de SS ve S1 sütunları arasında doğrusal enterpolasyonla; tablo dışındaki değerlerde uç sütunla bulunur. SDS = SS·FS, SD1 = S1·F1; yatay elastik tasarım spektrumu TA = 0,2·SD1/SDS, TB = SD1/SDS ve TL = 6 s köşe periyotlarıyla dört bölgelidir. Bina önem katsayısı elastik spektrumu değiştirmez; deprem tasarım sınıfı yalnız DD-2 düzeyinde gösterilir.

Yapı modeli. Kayma çerçevesi: döşeme ve kirişler sonsuz rijit, kolonlar iki ucundan ankastre ve eksenel yönde uzamaz, kütleler kat seviyesinde toplanır. Kat kütlesi doğrudan ya da mi = Ai·(gi + n·qi)/g ile; kat rijitliği doğrudan ya da kolonlardan bulunur:

k_i = \sum_j \frac{12\,\alpha\,E_c\,I_j}{h_i^3},\qquad E_c = 3250\sqrt{f_{ck}} + 14\,000\ \text{(MPa)},\qquad I_j = \frac{b_y\,b_x^3}{12}

α, TBDY’deki etkin kesit rijitliği çarpanıdır (kolon için 0,70; 1,00 seçilirse çatlamamış kesit). Kolon boyu kat yüksekliği alınır. Kiriş esnekliği ihmal edildiği için periyotlar gerçek çerçeveden kısa çıkar. B-1 modülünde karotlu bir analiz yapıldıysa yerinde karakteristik dayanım fck,is doğrudan kullanılabilir.

Modal analiz. K·φ = ω²·M·φ, dış kütüphane olmadan çözülür: M = L·Lᵀ (Cholesky) ile C = L⁻¹·K·L⁻ᵀ standart simetrik probleme indirgenir, C döngüsel Jacobi dönüşümleriyle köşegenleştirilir ve φ = L⁻ᵀ·ψ ile kütleye göre normalize mod vektörleri bulunur. Katılım çarpanı Γn mod şekli en üst katta 1 olacak biçimde, etkin modal kütle M*n = Ln²/Mn olarak verilir. Düzgün çerçevelerde motor, kapalı form çözümle 10⁻¹¹ içinde örtüşür.

Zaman tanım alanı. M·ü + C·u̇ + K·u = −M·ι·üg, Newmark ortalama ivme yöntemiyle (γ = 1/2, β = 1/4) çözülür. Sönüm Rayleigh tipidir (C = a0·M + a1·K; seçilen iki modda ξ, varsayılan %5 ve 1.–2. modlar). Kayıt adımı, analiz adımı en kısa periyodun 1/10’unu geçmeyecek şekilde alt adımlara bölünür; yer ivmesi alt adımlarda doğrusal enterpolasyonla alınır. Çözüm Web Worker’da yapılır. Her analizde iki sayısal denetim raporlanır: enerji dengesi (EK + ES + ED = EI) ve Δt ile Δt/2 çözümleri arasındaki fark.

Kayıt. Kullanıcı CSV/TXT veya PEER .AT2 dosyası yükler; sütun, birim (g, m/s², cm/s²) ve dt (ya da zaman sütunu) seçilir. Gömülü örnek kayıt sentetiktir (tohumlu beyaz gürültü → Kanai–Tajimi ve Clough–Penzien filtreleri → yamuk zarf); gerçek bir depreme ait değildir. Kayıt, hedef PGA’ya ya da T1’deki %5 sönümlü spektral ivmeye ölçeklenebilir; hedef boş bırakılırsa tasarım spektrumundan alınır (0,4·SDS veya Sae(T1)). Kaydın sözde ivme tepki spektrumu 0,05–4 s aralığında 80 periyotta, aynı Newmark çözümüyle hesaplanıp tasarım spektrumuyla aynı grafikte gösterilir.

Göreli kat ötelemesi. Doğrusal elastik çözümde Δi = ui − ui−1 azaltılmamış ötelemedir; TBDY’deki etkin göreli öteleme δi = (R/I)·Δi buna karşılık gelir. Denetim:

\lambda\,\frac{\delta_{i,\max}}{h_i} \leq 0{,}008\,\kappa\ \ (\text{dolgu derzsiz}),\qquad \leq 0{,}016\,\kappa\ \ (\text{esnek derzli}),\qquad \lambda = \frac{S_{ae}^{\text{DD-3}}(T_1)}{S_{ae}^{\text{DD-2}}(T_1)}

DD-3 değerleri girilmezse güvenli tarafta λ = 1 alınır; kayıt DD-3 düzeyini temsil ediyorsa λ = 1’dir. Sonuç dili: “Bu kayıt ve varsayımlar altında 3. katta göreli öteleme sınırı aşılıyor.” Araç binanın yıkılıp yıkılmayacağı hakkında hüküm vermez.

Animasyon. 3B binanın hareketi yalnızca Newmark çözümünden gelir; kayıt adımları arasında doğrusal enterpolasyon yapılır. Bina şekil değiştirmesi ekranda yazılı bir katsayıyla büyütülür (otomatik: en büyük çatı ötelemesi bina yüksekliğinin yaklaşık %10’u olacak yuvarlak değer); zemin plakası, ivmenin iki kez integrali ve ikinci derece taban çizgisi düzeltmesiyle bulunan zemin yer değiştirmesiyle gerçek ölçekte hareket eder (yalnızca görselleştirme). Plan yerleşimi şematiktir. Mod animasyonunda mod şekli boyutsuzdur; genlik ve 2 s’lik gösterim periyodu ekranda yazılıdır.

R-1 / R-2 Olasılıksal analiz

Belirsiz değişkenler. Beton basınç dayanımı (her kat ayrı değişken; katlar arası korelasyon ρ, normal uzayda Gauss kopulasıyla), çelik akma dayanımı ve isteğe bağlı kat kütlesi ile sönüm oranı. Beton dağılımı B-1’deki karot (öncelikli) veya silindir verisinden ya da sınıftan (fcm = fck + 8 MPa, σ = 8/1,645) gelir; küp sonuçları silindire dönüştürülmez. Çelik için varsayılan JCSS önerisidir (ortalama = nominal + 2σ, σ = 30 MPa, lognormal).

Zincir. Her örnekte Faz 2 bağıntıları korunur: fc → Ec = 3250√fc + 14 000 → kat rijitliği → modlar → Rayleigh sönümü → Newmark çözümü. Doğrusal modelde tepki şiddetle orantılı olduğu için her örnek bir kez çözülür ve kırılganlık düzeylerine ölçeklenir (kesin). Bilineer modelde her düzey ayrı çözülür.

Bilineer kat yayı. Kat akma kuvveti Fy = min(Σ2Mr/ln, ΣVr): Mr, Faz 1’in TS 500 kesit motoruyla eksenel yük altında ve malzeme katsayısı uygulanmadan; Vr = Vc + Vw ≤ 0,22·fc·bw·d (TS 500). Kinematik pekleşmeli bilineer histerezis, akma sonrası rijitlik oranı α (varsayılan %2, araç varsayımı). Her adımda Newton–Raphson; Fy = ∞ iken doğrusal çözücüyle aynı sonucu verdiği test edilir. Sınır: δ/h ≤ θsınır (varsayılan %2, FEMA 356 tanımlayıcı değeri) veya kat kuvvetinin kesme dayanımına ulaşması (gevrek kırılma).

Monte Carlo. Örnek tasarımı tek tohumdan üretilir (düz MC veya Latin hiperküp) ve Web Worker havuzunda (navigator.hardwareConcurrency − 1 işçi) çözülür; işçi sayısı sonucu değiştirmez. Aşılma olasılığı P̂ = k/N ile, %95 güven aralığı Wilson skor aralığıyla verilir: Wald aralığı k = 0’da sıfır genişlik verir ve küçük olasılıklarda kapsama oranı düşer; Wilson aralığı bu durumlarda da nominale yakın kalır. Sınırı aşan örnek sayısı 30’un altındaysa ekranda uyarı çıkar.

Kırılganlık. Kayıt PGA = 0,1–1,0 g ve konumun tasarım PGA’sına ölçeklenir; her düzeyde aynı örnekler kullanılır. Lognormal eğri binom olabilirliğin en büyüklenmesiyle (probit, Fisher skorlaması) uydurulur; medyan θ ve β raporlanır. Tek kayıt, kayıttan kayda değişkenliği içermez; varsayılan olarak 5 sentetik kayıt kullanılır ve kayıt başına eğriler ayrıca gösterilir. Tasarım düzeyindeki olasılık uydurmadan değil doğrudan sayımdan verilir.

Duyarlılık. Kasırga grafiğinde her değişken grubu 10. ve 90. persantile çekilir (çarpık dağılımlarda da eşit olasılık aralığı), diğerleri medyanda tutulur. Monte Carlo örneklerinden Spearman sıra korelasyonu ayrıca hesaplanır; girdiler korelasyonluysa Spearman katsayıları etkileri karıştırabilir.

Proje ↔ saha. İki senaryo aynı tohum, aynı kayıtlar ve aynı olasılık düzeyleriyle çözülür (eşleştirilmiş örnekler); fark için %95 aralık eşleştirilmiş farkların ortalamasından hesaplanır. Etriye aralığı TBDY sarılma kuralıyla (Faz 1) ve kesme dayanımıyla değerlendirilir.

O-1 Kalıp ve olgunluk

Sıcaklık geçmişi. Üç kaynak: veri kaydedici CSV’si (tarih-saat veya sayısal zaman sütunu; °C/°F), elle tablo veya basit senaryo (günlük ortalama + gece/gündüz salınımı; en yüksek sıcaklık 15:00’te). İki ölçüm arasında sıcaklığın doğrusal değiştiği varsayılır; düzensiz aralıklar ve boşluklar bu varsayımla işlenir, 3 saatten uzun boşluk uyarı verir. Senaryo hava sıcaklığıdır; hidratasyon ısısı ihmal edilir.

Olgunluk. Nurse-Saul: M = \sum (T_a - T_0)\,\Delta t, T0’ın altında kalan kısım sayılmaz (aralık içinde kesin integral); eşdeğer yaş t_e = M/(T_s - T_0). Arrhenius: t_e = \sum e^{-Q(1/T_a - 1/T_s)}\,\Delta t (kelvin, aralık ortalaması). Varsayılanlar ASTM C1074’ten: T0 = 0 °C, Q = 5000 K, Ts = 20 °C (doğrulanacak maddelerde).

Dayanım–olgunluk ilişkisi. Kalibrasyon satırları (yaş, sabit kür sıcaklığı, dayanım) seçilen yöntemle eşdeğer yaşa çevrilir. Logaritmik model (S = a + b·ln te) doğrusal en küçük karelerle, hiperbolik model (Carino) Levenberg–Marquardt ile uydurulur; t0 sıfırın altına inerse sıfırda sabitlenir. Parametre aralıkları ve bantlar s²(JᵀJ)⁻¹ kovaryansı ve n − p serbestlik dereceli t dağılımıyla hesaplanır (doğrusal olmayan modelde asimptotik). Kalibrasyon verisi yoksa örnek veri EN 1992-1-1 dayanım gelişim bağıntısından üretilir (her yaşta 3 numune, ACI 214R “iyi” düzeyi V = %4 saçılma); ekranda “örnek eğri” uyarısı görünür.

Söküm kararı. Gerekli dayanım = max(oran·fck, alt sınır): yan kalıp 5 MPa, döşeme alt kalıbı 0,70·fck, kiriş alt kalıbı 0,75·fck (hepsi doğrulanacak). “En erken” tahmin ortalama eğrinin eşiği kestiği andır; belirsizlik, tek taraflı alt sınırın (varsayılan %90) eşiği kestiği anla verilir. Alt sınır ya ortalama eğrinin güven sınırı (kalibrasyon belirsizliği) ya da tek numune tahmin sınırıdır. Sıcaklık 0 °C’nin altına indiğinde alt sınır dayanımı 5 MPa’dan azsa erken yaşta donma uyarısı verilir. Sonuç bir tahmindir; kalıp alma talimatı değildir.

Araç kuralları (yönetmelik değildir)

  • “Sınırda” durumu: yönetmelik kriterini sağlayan, ancak sınır değere %5’ten daha yakın sonuçlar sarı “◇ sınırda” olarak işaretlenir. Bu, dikkat çekmek için konmuş bir araç kuralıdır; yönetmelikte karşılığı yoktur.
  • Ara n değerleri: TS EN 13791 kn tablosunda bulunmayan karot sayıları için bir alttaki satır kullanılır (güvenli taraf).
  • Girdi denetimi: 150 MPa’nın üstündeki dayanımlar birim hatası sayılır ve reddedilir.
  • Deprem modülü sınırları: en fazla 20 kat; kayıt 50–60000 nokta ve dt 0,0005–0,05 s (tarayıcıda hesap süresi için).
  • Sayısal adım: analiz adımı ≤ Tmin/10 (doğruluk seçimi; ortalama ivme yönteminde periyot uzaması %1’in altında kalır).
  • Animasyon renkleri: katlar anlık λ·δ/h’nin sınıra oranına göre üç banda ayrılır: %50’den az, %50–100, sınır aşılıyor. %50 eşiği yalnızca görselleştirme içindir.
  • Sentetik kayıt parametreleri (ωg = 15,6 rad/s, ζg = 0,6, ωf = 1,56 rad/s, ζf = 0,6; zarf 2 s / 8 s / 0,3 s⁻¹) araç seçimidir; belirli bir sahayı temsil etmez.

Sınırlılıklar

  • Kesme kuvveti ve kapasite tasarımı (Ve), kenetlenme ve bindirme boyları, güçlü kolon koşulu bu sürümde yoktur.
  • TBDY süneklik düzeyi sınırlı (SN) kuralları, madde metniyle doğrulanana kadar eklenmedi.
  • Kiriş enkesit koşullarından döşeme kalınlığına ve açıklığa bağlı olanlar (h ≥ 3t, h ≤ ln/4) veri gerektirdiği için uygulanmadı.
  • Beton örtüsü yalnızca 25 mm alt sınırıyla denetlenir; çevre etki sınıfına bağlı artırımlar kapsam dışıdır.
  • Altın testlerin el çözümleri motordan bağımsızdır ancak henüz bir hoca/kitap örneğiyle karşılaştırılmamıştır.
  • Deprem modeli doğrusal elastik bir kayma çerçevesidir: burulma, zemin–yapı etkileşimi, kiriş esnekliği ve doğrusal olmayan (hasarlı) davranış yoktur. Tek doğrultu ve tek kayıtla çözülür; TBDY’nin zaman tanım alanında hesap için istediği en az 11 kayıtlık takım ve ölçekleme kuralı uygulanmaz.
  • TBDY’nin düzensizlik kontrolleri, eşdeğer deprem yükü ve mod birleştirme yöntemleri bu sürümde yoktur.
  • Olgunluk yöntemi betonun gerçek sıcaklığını ister; senaryo hava sıcaklığını kullanır ve hidratasyon ısısını, kalıp yalıtımını, rüzgârı ve kesit kalınlığını hesaba katmaz. Kalibrasyon aynı karışım için geçerlidir; numunelerin kür sıcaklığı sabit kabul edilir. Erken yaşta donmanın betonda yaptığı kalıcı hasar (dayanım kaybı) modellenmez; yalnızca uyarı verilir. İksa (ara dikme) planı değerlendirilmez.
  • Olasılıksal analizde yalnızca malzeme (ve isteğe bağlı kütle, sönüm) belirsizliği örneklenir; model belirsizliği yoktur. Bilineer modelde sargının sünekliğe katkısı, kiriş mekanizması ve eğilme–kesme etkileşimi yoktur; etriye aralığı yalnızca kesme dayanımını etkiler.

Doğrulanacak maddeler

Aşağıdaki kayıtlar ikincil kaynaklardan (ders notu, meslek kuruluşu kılavuzu, standart özeti) alındı ve asıl metinle henüz karşılaştırılmadı. Arayüzde bu kayıtlara bağlanan etiketler * ile işaretlidir.

  1. TS 500:2000 · 6.2.5 — Madde numarası (6.2.5) TS 500 metninden teyit edilmeli.
  2. TS 500:2000 · 3.3, Çizelge 3.1 — fctk = 0,35√fck bağıntısının madde ve denklem numarası teyit edilmeli.
  3. TS 500:2000 · 3.2 — Madde numarası (3.2) teyit edilmeli.
  4. TS 500:2000 · 7.1 — ρb bağıntısının TS 500 içindeki denklem numarası teyit edilmeli.
  5. TS 500:2000 · 7.3 — Madde numarası ile ρ ≤ 0,04 ve (ρ − ρ′) ≤ 0,85ρb sınırları TS 500 metninden teyit edilmeli.
  6. TS 500:2000 · 7.3 — Madde numarası ve 25 mm değeri teyit edilmeli. Çevre etki sınıfına bağlı artırım kapsam dışıdır.
  7. TS 500:2000 · 9.1 — Madde numarası teyit edilmeli (9.1 olarak varsayıldı).
  8. TS 500:2000 · 8.1.5 — Madde numarası ve s ≤ d/2 koşulunun kapsamı teyit edilmeli.
  9. TS 708 · Çizelge 3 — Çizelge numarası teyit edilmeli.
  10. TBDY 2018 · 7.4.1.1 — Değerler ders notundan alındı; madde metniyle teyit edilmeli.
  11. TBDY 2018 · 7.4.2 — Alt madde numaraları ve "en az 2Ø12" koşulu teyit edilmeli.
  12. TBDY 2018 · 7.3.1.1 — 300 mm ve 75 000 mm² değerleri madde metniyle teyit edilmeli.
  13. TBDY 2018 · 7.3.1.2 — Bağıntı (0,40·fck) madde metninden teyit edilmeli.
  14. TBDY 2018 · 7.3.4.1 — 6Ø koşulu, s ≥ 50 mm alt sınırı ve alt madde numarası teyit edilmeli.
  15. TBDY 2018 · 7.3.4.1 — a ≤ 25·Øw koşulunun TBDY 2018’deki yeri ve değeri teyit edilmeli.
  16. TBDY 2018 · 7.3.4.1, Denk. (7.1) — 0,30 / 0,075 / 2/3 katsayıları ve bk tanımı (etriye eksenleri arası) teyit edilmeli.
  17. TBDY 2018 · 7.3.4.3 — Değerler ve madde numarası teyit edilmeli.
  18. TS EN 206+A2 · 8.2.1.3, Çizelge 19 — σ ≥ 2 MPa alt sınırı ve 0,63/1,37 aralığı TS EN 206+A2 metninden teyit edilmeli.
  19. TS 13515 · Ek B1, Çizelge B1.2 — Yürürlükteki baskı ve "deney sonucu" tanımı (kaç numunenin ortalaması) teyit edilmeli.
  20. TS EN 13791:2019 · 7 — Madde numarası ve CLF = 0,82 katsayısı standart metninden teyit edilmeli.
  21. TS EN 13791:2019 · 8 — kn tablosu ve M değerleri BRMCA kılavuzundan alındı. Ara n değerleri için kn (araç bir alttaki tablo değerini kullanır) ve ortalaması 10–12 MPa olan durumda M (araç 1 kullanır) teyit edilmeli.
  22. TS EN 13791:2019 · 8 — "Yayılım" tanımı (en büyük − en küçük olarak alındı) teyit edilmeli.
  23. TS 500:2000 · 3.3 — Ecj = 3250√fckj + 14 000 bağıntısı ile madde/denklem numarası TS 500 metninden teyit edilmeli.
  24. TBDY 2018 · 2.2 — Aşılma olasılıkları, tekrarlanma periyotları ve alt madde numaraları teyit edilmeli.
  25. TBDY 2018 · 2.3.1 — Madde numarası ve haritaların referans zemin koşulu (ZB) teyit edilmeli.
  26. TBDY 2018 · 16.4, Tablo 16.1 — Tablo numarası, sınıf tanımları ve VS30 aralıkları teyit edilmeli.
  27. TBDY 2018 · 2.3.3, Tablo 2.1 ve Tablo 2.2 — Tablo 2.1 (FS) ve Tablo 2.2 (F1) değerlerinin tamamı ve enterpolasyon kuralı yönetmelik metninden teyit edilmeli.
  28. TBDY 2018 · 2.3.4, Denk. (2.2)–(2.3) — Denklem numaraları, köşe periyotlarının tanımı ve TL = 6 s değeri teyit edilmeli.
  29. TBDY 2018 · 3.1, Tablo 3.1 — Tablo numarası, BKS tanımları ve I değerleri (1,5 / 1,2 / 1,0) teyit edilmeli.
  30. TBDY 2018 · 3.2, Tablo 3.2 — Tablo numarası, SDS aralık sınırları (0,33 / 0,50 / 0,75) ve DTS adları teyit edilmeli.
  31. TBDY 2018 · 4.5.8, Tablo 4.2 — Tablo 4.2 çarpanları (kolon 0,70; kiriş 0,35; perde 0,50) ve madde numarası teyit edilmeli.
  32. TBDY 2018 · 4.5.9, Tablo 4.3 — Madde ve tablo numarası ile n değerleri (0,80 / 0,60 / 0,30) teyit edilmeli.
  33. TBDY 2018 · 4.8 — Alt madde numarası ve %95 oranı teyit edilmeli.
  34. TBDY 2018 · 2.5 — Madde numarası, en az kayıt sayısı (11), ölçekleme periyot aralığı (0,2T1–1,5T1) ve ölçek katsayısı teyit edilmeli.
  35. TBDY 2018 · 4.9.1 — Denklem numaraları, 0,008 ve 0,016 sınırları, λ tanımı ve betonarme binalar için κ = 1 teyit edilmeli.
  36. Güvenilirlik · JCSS Probabilistic Model Code (2001), Bölüm 3.2 — Ortalama = nominal + 2σ ve σ = 30 MPa önerisi JCSS Probabilistic Model Code metninden teyit edilmeli.
  37. Güvenilirlik · EN 1992-1-1, Tablo 3.1 — fcm = fck + 8 MPa bağıntısı EN 1992-1-1 Tablo 3.1’den teyit edilmeli (TS 500’de doğrudan karşılığı yoktur).
  38. TS 500:2000 · 8.1.3–8.1.5 — Vcr, Vc = 0,8·Vcr, Vw ve 0,22·fcd·Aw üst sınırı ile γ = 0,07 katsayısı ve madde numaraları TS 500 metninden teyit edilmeli.
  39. Güvenilirlik · FEMA 356 (2000), Tablo C1-3 — %1 / %2 / %4 değerleri FEMA 356 Tablo C1-3’ten teyit edilmeli; TBDY’de doğrudan karşılığı yoktur.
  40. TBDY 2018 · 2.3.4 — Tasarım PGA ≈ SDS/2,5 yaklaşımı ve AFAD’ın verdiği PGA ile ilişkisi teyit edilmeli.
  41. ASTM C1074 · Madde 5.1 (sıcaklık-zaman faktörü); Nurse (1949), Saul (1951) — Varsayılan T0 = 0 °C önerisinin kapsamı (çimento tipi, sıcaklık aralığı) ve madde numarası ASTM C1074 metninden teyit edilmeli.
  42. ASTM C1074 · Madde 5.2 (eşdeğer yaş); Freiesleben Hansen & Pedersen (1977) — Q = 5000 K önerisi, referans sıcaklık (20 / 23 °C) ve EN 1992-1-1 (B.10)’daki 4000 K değeri asıl metinlerden teyit edilmeli.
  43. ASTM C1074 · Madde 8 (dayanım-olgunluk ilişkisinin belirlenmesi) — Numune sayısı (15), kırım yaşları (1, 3, 7, 14, 28 gün), yaş başına numune sayısı ve %10 kuralı ASTM C1074 metninden teyit edilmeli.
  44. EN 1992-1-1 · 3.1.2(6), Denk. (3.1)–(3.2) — s = 0,20 / 0,25 / 0,38 katsayıları ve çimento sınıfı eşleştirmesi EN 1992-1-1 metninden teyit edilmeli.
  45. ACI · ACI 214R-11, Tablo 4.2 — Tablo numarası ve varyasyon katsayısı sınıf sınırları ACI 214R-11 metninden teyit edilmeli.
  46. TS EN 13670 · 8.5; CIRIA Report 136 (1995) — TS EN 13670 madde numarası ile düşey kalıp için 2 MPa / 5 MPa ölçütleri (CIRIA Report 136) asıl metinlerden teyit edilmeli.
  47. ACI · ACI 347R-14, 3.7; TS EN 13670 8.5 — Döşeme alt kalıbı için 0,70·fck ölçütü ve madde numaraları ACI 347R-14 ve TS EN 13670 metinlerinden teyit edilmeli.
  48. ACI · ACI 301-16, 2.3.2.5; ACI 347R-14, 3.7 — Kiriş alt kalıbı için 0,75·fck ölçütü ve ACI 301-16 madde numarası asıl metinden teyit edilmeli.
  49. TS 1248 · TS 1248 (soğuk havada beton); TS EN 13670 8.5; ACI 306R-16 — Donma öncesi gereken dayanım (5 MPa; ACI 306R’de 3,5 MPa) ve 0 °C sıcaklık ölçütü TS 1248 ve TS EN 13670 metinlerinden teyit edilmeli.

Kaynak kayıtları

TS 500:2000

6.2.5 — Malzeme katsayıları *
Yerinde dökülen beton için γmc = 1,5; donatı çeliği için γms = 1,15. fcd = fck/γmc, fyd = fyk/γms.Doğrulanacak: Madde numarası (6.2.5) TS 500 metninden teyit edilmeli.
3.3, Çizelge 3.1 — Betonun karakteristik çekme dayanımı *
fctk = 0,35·√fck (MPa). Çizelge 3.1 değerleri bu bağıntının yuvarlatılmış halidir.Doğrulanacak: fctk = 0,35√fck bağıntısının madde ve denklem numarası teyit edilmeli.
3.2 — Donatı çeliğinin elastisite modülü *
Es = 2·10⁵ MPa.Doğrulanacak: Madde numarası (3.2) teyit edilmeli.
7.1, Çizelge 7.1 — Eşdeğer dikdörtgen basınç bloğu
Taşıma gücünde εcu = 0,003; beton gerilmesi 0,85·fcd, blok derinliği a = k1·c. k1: C16–C25 için 0,85; C30 0,82; C35 0,79; C40 0,76; C45 0,73; C50 0,70.
7.1 — Dengeli donatı oranı *
ρb = 0,85·k1·(fcd/fyd)·εcu·Es/(εcu·Es + fyd). Dikdörtgen kesitte basınç donatısı yokken.Doğrulanacak: ρb bağıntısının TS 500 içindeki denklem numarası teyit edilmeli.
7.3 — Kiriş boyuna donatı sınırları *
Çekme donatısı oranı ρ ≥ 0,8·fctd/fyd; (ρ − ρ′) ≤ 0,85·ρb; ρ ≤ 0,04.Doğrulanacak: Madde numarası ile ρ ≤ 0,04 ve (ρ − ρ′) ≤ 0,85ρb sınırları TS 500 metninden teyit edilmeli.
7.3 — Net beton örtüsü *
Kiriş ve kolonlarda, en dıştaki donatının (etriye) dış yüzünden ölçülen net beton örtüsü en az 25 mm.Doğrulanacak: Madde numarası ve 25 mm değeri teyit edilmeli. Çevre etki sınıfına bağlı artırım kapsam dışıdır.
9.1 — Paralel çubuklar arasındaki net aralık *
Net aralık ≥ çubuk çapı, ≥ 4/3·(en büyük agrega tane boyutu), ≥ 25 mm.Doğrulanacak: Madde numarası teyit edilmeli (9.1 olarak varsayıldı).
8.1.5 — Kiriş etriye aralığı (sarılma bölgesi dışı) *
Kirişlerde sarılma bölgesi dışında etriye aralığı s ≤ d/2.Doğrulanacak: Madde numarası ve s ≤ d/2 koşulunun kapsamı teyit edilmeli.
3.3 — Betonun elastisite modülü *
Ecj = 3250·√fckj + 14 000 (MPa). Çizelge 3.1’deki Ec değerleri bu bağıntının yuvarlatılmış halidir.Doğrulanacak: Ecj = 3250√fckj + 14 000 bağıntısı ile madde/denklem numarası TS 500 metninden teyit edilmeli.
8.1.3–8.1.5 — Kesme dayanımı *
Eğik çatlama dayanımı Vcr = 0,65·fctd·bw·d·(1 + γ·Nd/Ac), eksenel basınçta γ = 0,07. Kesme dayanımı Vr = Vc + Vw, Vc = 0,8·Vcr, Vw = (Asw/s)·fywd·d. Üst sınır Vr ≤ 0,22·fcd·Aw. Olasılıksal analizde dayanımlar malzeme katsayısı uygulanmadan (ortalama) kullanılır.Doğrulanacak: Vcr, Vc = 0,8·Vcr, Vw ve 0,22·fcd·Aw üst sınırı ile γ = 0,07 katsayısı ve madde numaraları TS 500 metninden teyit edilmeli.

TBDY 2018

7.4.1.1 — Kiriş enkesit koşulları (DY) *
Gövde genişliği bw ≥ 250 mm; yükseklik h ≥ 300 mm ve h ≤ 3,5·bw.Doğrulanacak: Değerler ders notundan alındı; madde metniyle teyit edilmeli.
7.4.2 — Kiriş boyuna donatı koşulları (DY) *
Çekme donatısı oranı ρ ≥ 0,8·fctd/fyd ve ρ ≤ 0,02. Üstte ve altta en az 2Ø12.Doğrulanacak: Alt madde numaraları ve "en az 2Ø12" koşulu teyit edilmeli.
7.4.4 — Kiriş sarılma bölgesi enine donatısı (DY)
Sarılma bölgesi uzunluğu 2h. Etriye aralığı s ≤ h/4, s ≤ 8·Ømin (en küçük boyuna donatı), s ≤ 150 mm. Etriye çapı ≥ Ø8. İlk etriye kolon yüzünden en fazla 50 mm.
7.3.1.1 — Kolon enkesit koşulları (DY) *
Dikdörtgen kolonda en küçük enkesit boyutu ≥ 300 mm, brüt enkesit alanı ≥ 75 000 mm².Doğrulanacak: 300 mm ve 75 000 mm² değerleri madde metniyle teyit edilmeli.
7.3.1.2 — Kolon eksenel kuvvet sınırı (DY) *
Ac ≥ Ndm / (0,40·fck); yani Ndm ≤ 0,40·fck·Ac.Doğrulanacak: Bağıntı (0,40·fck) madde metninden teyit edilmeli.
7.3.2.1 — Kolon boyuna donatı koşulları (DY)
Boyuna donatı oranı %1 ≤ ρt ≤ %4. Ø14’ten ince donatı kullanılmaz.
7.3.4.1 — Kolon sarılma bölgesi enine donatısı (DY) *
Etriye aralığı s ≤ (en küçük enkesit boyutu)/3, s ≤ 150 mm, s ≤ 6·Ø (boyuna), s ≥ 50 mm. Etriye çapı ≥ Ø8.Doğrulanacak: 6Ø koşulu, s ≥ 50 mm alt sınırı ve alt madde numarası teyit edilmeli.
7.3.4.1 — Etriye kolları arasındaki yatay uzaklık *
Etriye ve/veya çiroz kolları arasındaki yatay uzaklık a ≤ 25·Øetriye.Doğrulanacak: a ≤ 25·Øw koşulunun TBDY 2018’deki yeri ve değeri teyit edilmeli.
7.3.4.1, Denk. (7.1) — Kolon sarılma bölgesi minimum enine donatı alanı *
Nd > 0,20·Ac·fck ise: Ash ≥ 0,30·s·bk·(fck/fywk)·[(Ac/Ack) − 1] ve Ash ≥ 0,075·s·bk·(fck/fywk). Nd ≤ 0,20·Ac·fck ise bu değerlerin 2/3’ü.Doğrulanacak: 0,30 / 0,075 / 2/3 katsayıları ve bk tanımı (etriye eksenleri arası) teyit edilmeli.
7.3.4.3 — Kolon orta bölgesi enine donatısı *
Orta bölgede etriye aralığı s ≤ (en küçük enkesit boyutu)/2 ve s ≤ 200 mm.Doğrulanacak: Değerler ve madde numarası teyit edilmeli.
2.2 — Deprem yer hareketi düzeyleri *
DD-1: 50 yılda aşılma olasılığı %2 (tekrarlanma periyodu 2475 yıl). DD-2: %10 (475 yıl). DD-3: %50 (72 yıl). DD-4: %68 (43 yıl).Doğrulanacak: Aşılma olasılıkları, tekrarlanma periyotları ve alt madde numaraları teyit edilmeli.
2.3.1 — Harita spektral ivme katsayıları *
SS (kısa periyot) ve S1 (1,0 s periyot) boyutsuz harita spektral ivme katsayıları, referans zemin koşulu (ZB) ve %5 sönüm oranı için Türkiye Deprem Tehlike Haritaları’ndan (AFAD) seçilen deprem yer hareketi düzeyine göre alınır.Doğrulanacak: Madde numarası ve haritaların referans zemin koşulu (ZB) teyit edilmeli.
16.4, Tablo 16.1 — Yerel zemin sınıfları *
ZA: sağlam, sert kayalar (VS30 > 1500 m/s). ZB: az ayrışmış, orta sağlam kayalar (760–1500). ZC: çok sıkı kum, çakıl ve sert kil tabakaları veya ayrışmış, çok çatlaklı zayıf kayalar (360–760). ZD: orta sıkı–sıkı kum, çakıl veya çok katı kil tabakaları (180–360). ZE: gevşek kum, çakıl veya yumuşak–katı kil tabakaları (< 180). ZF: sahaya özel zemin araştırması gerektiren zeminler (bu aracın kapsamı dışında).Doğrulanacak: Tablo numarası, sınıf tanımları ve VS30 aralıkları teyit edilmeli.
2.3.3, Tablo 2.1 ve Tablo 2.2 — Yerel zemin etki katsayıları *
SDS = SS·FS, SD1 = S1·F1. FS kısa periyot (Tablo 2.1), F1 1,0 s periyot (Tablo 2.2) zemin etki katsayısıdır. Tablo sütunları arasındaki SS ve S1 değerleri için doğrusal enterpolasyon yapılır; tablonun dışındaki değerlerde uç sütun kullanılır.Doğrulanacak: Tablo 2.1 (FS) ve Tablo 2.2 (F1) değerlerinin tamamı ve enterpolasyon kuralı yönetmelik metninden teyit edilmeli.
2.3.4, Denk. (2.2)–(2.3) — Yatay elastik tasarım spektrumu *
Sae(T) = (0,4 + 0,6·T/TA)·SDS (0 ≤ T ≤ TA); SDS (TA ≤ T ≤ TB); SD1/T (TB ≤ T ≤ TL); SD1·TL/T² (TL ≤ T). TA = 0,2·SD1/SDS, TB = SD1/SDS, TL = 6 s. %5 sönüm oranı içindir; g cinsindendir.Doğrulanacak: Denklem numaraları, köşe periyotlarının tanımı ve TL = 6 s değeri teyit edilmeli.
3.1, Tablo 3.1 — Bina kullanım sınıfı ve bina önem katsayısı *
BKS 1 (deprem sonrası kullanımı gereken binalar ile insanların uzun süreli ve yoğun olarak bulunduğu binalar, ör. hastane, okul): I = 1,5. BKS 2 (insanların kısa süreli ve yoğun olarak bulunduğu binalar, ör. alışveriş merkezi, spor tesisi): I = 1,2. BKS 3 (diğer binalar, ör. konut, işyeri, otel): I = 1,0. I, azaltılmış spektrumda Ra = R/I ile kullanılır; elastik spektrumu değiştirmez.Doğrulanacak: Tablo numarası, BKS tanımları ve I değerleri (1,5 / 1,2 / 1,0) teyit edilmeli.
3.2, Tablo 3.2 — Deprem tasarım sınıfı (DTS) *
DD-2 düzeyindeki SDS ve BKS’ye göre: SDS < 0,33 → DTS 4a (BKS 1) / 4 (BKS 2, 3); 0,33 ≤ SDS < 0,50 → 3a / 3; 0,50 ≤ SDS < 0,75 → 2a / 2; SDS ≥ 0,75 → 1a / 1.Doğrulanacak: Tablo numarası, SDS aralık sınırları (0,33 / 0,50 / 0,75) ve DTS adları teyit edilmeli.
4.5.8, Tablo 4.2 — Betonarme elemanlarda etkin kesit rijitliği çarpanları *
Deprem hesabında çatlamış kesit rijitliği: kolon eğilme rijitliği 0,70·EI, kiriş 0,35·EI, perde (eğilme) 0,50·EI.Doğrulanacak: Tablo 4.2 çarpanları (kolon 0,70; kiriş 0,35; perde 0,50) ve madde numarası teyit edilmeli.
4.5.9, Tablo 4.3 — Deprem hesabında kat ağırlığı ve kütlesi *
Kat ağırlığı wi = gi + n·qi, kat kütlesi mi = wi/g (g = 9,81 m/s²). Hareketli yük katılım katsayısı n: depo, antrepo 0,80; okul, öğrenci yurdu, spor tesisi, sinema, tiyatro, konser salonu, otopark, lokanta, mağaza 0,60; konut, işyeri, otel, hastane 0,30.Doğrulanacak: Madde ve tablo numarası ile n değerleri (0,80 / 0,60 / 0,30) teyit edilmeli.
4.8 — Hesaba katılacak yeterli mod sayısı *
Mod birleştirme yönteminde, göz önüne alınan deprem doğrultusunda hesaba katılan modların etkin kütleleri toplamı, bina toplam kütlesinin %95’inden az olmamalıdır.Doğrulanacak: Alt madde numarası ve %95 oranı teyit edilmeli.
2.5 — Zaman tanım alanında hesap için deprem kayıtları *
Tasarımda en az 11 deprem kaydı (takımı) kullanılır. Kayıtlar, ortalama spektrumları 0,2·T1 ile 1,5·T1 arasında tasarım spektrumunun yönetmelikte belirtilen katından küçük olmayacak şekilde genlikte ölçeklenir. Tek kayıtla yapılan analiz yönetmeliğe göre hesap yerine geçmez.Doğrulanacak: Madde numarası, en az kayıt sayısı (11), ölçekleme periyot aralığı (0,2T1–1,5T1) ve ölçek katsayısı teyit edilmeli.
4.9.1 — Etkin göreli kat ötelemelerinin sınırlandırılması *
Azaltılmış göreli öteleme Δi = ui − ui−1; etkin göreli öteleme δi = (R/I)·Δi (doğrusal elastik çözümde azaltılmamış öteleme). Sınır: λ·δi,max/hi ≤ 0,008·κ (gevrek dolgu duvarlar çerçeveye derzsiz bitişik) veya ≤ 0,016·κ (dolgu duvar ile çerçeve arasında esnek derz ya da duvar çerçeveden bağımsız). λ: DD-3 elastik tasarım spektral ivmesinin DD-2’ye oranı; κ = 1 (betonarme).Doğrulanacak: Denklem numaraları, 0,008 ve 0,016 sınırları, λ tanımı ve betonarme binalar için κ = 1 teyit edilmeli.
2.3.4 — Tasarım yer ivmesi yaklaşımı *
Elastik spektrumun T = 0’daki değeri Sae(0) = 0,4·SDS = SDS/2,5; kırılganlık grafiğinde konumun tasarım PGA’sı olarak kullanılır. AFAD aracında doğrudan verilen PGA girilirse o kullanılır.Doğrulanacak: Tasarım PGA ≈ SDS/2,5 yaklaşımı ve AFAD’ın verdiği PGA ile ilişkisi teyit edilmeli.

TS EN 206+A2

Çizelge 12 — Normal ağırlıklı beton basınç dayanımı sınıfları
Sınıf Cx/y: x = silindir (150/300) karakteristik dayanımı, y = küp (150) karakteristik dayanımı, MPa.
3.1 — Karakteristik dayanım
Değerlendirilen beton hacmindeki tüm dayanım sonuçlarının %5’inin altında kalması beklenen değer (alt %5 kantil).
8.2.1.3, Çizelge 14 — Basınç dayanımı uygunluk kriterleri (üretici)
İlk üretim (n = 3): fcm ≥ fck + 4 ve her fci ≥ fck − 4. Sürekli üretim (n ≥ 15): fcm ≥ fck + 1,48·σ ve her fci ≥ fck − 4.
8.2.1.3, Çizelge 19 — Sürekli üretimde standart sapma *
σ, en az 35 ardışık sonuçtan belirlenir; C50/60’a kadar σ ≥ 2 MPa alınır. 15 sonuçlu grupta σ’nın değişmediği 0,63·σ ≤ s15 ≤ 1,37·σ ile kontrol edilir.Doğrulanacak: σ ≥ 2 MPa alt sınırı ve 0,63/1,37 aralığı TS EN 206+A2 metninden teyit edilmeli.

TS 13515

Ek B1, Çizelge B1.2 — Kullanım yerinde (şantiye) basınç dayanımı denetim kriterleri *
n = 1: fi ≥ fck. n = 2–4: fcm ≥ fck + 1 ve her fi ≥ fck − 4. n ≥ 5: fcm ≥ fck + 2 ve her fi ≥ fck − 4.Doğrulanacak: Yürürlükteki baskı ve "deney sonucu" tanımı (kaç numunenin ortalaması) teyit edilmeli.

TS EN 13791:2019

7 — Karot sonucunun dönüştürülmesi *
Çap ≥ 75 mm. Boy/çap = 1:1 karot sonucu, 2:1 karota eşdeğer değere 0,82 katsayısıyla dönüştürülür.Doğrulanacak: Madde numarası ve CLF = 0,82 katsayısı standart metninden teyit edilmeli.
8 — Yapısal değerlendirme için yerinde karakteristik dayanım *
n ≥ 8: fck,is = min(fc,m(n),is − kn·s ; fc,is,en düşük + M). s, %8 varyasyon katsayısına karşılık gelen değerden küçük alınmaz. kn: n=8 → 2,00; 10 → 1,92; 12 → 1,87; 16 → 1,81; 20 → 1,76; 30 → 1,73; ∞ → 1,64. M: ortalama ≥ 20 MPa → 4; 16–20 → 3; 12–16 → 2; < 12 → 1.Doğrulanacak: kn tablosu ve M değerleri BRMCA kılavuzundan alındı. Ara n değerleri için kn (araç bir alttaki tablo değerini kullanır) ve ortalaması 10–12 MPa olan durumda M (araç 1 kullanır) teyit edilmeli.
8 — Küçük test bölgesi (≤ 10 m³) *
En az 3 karot; sonuçların yayılımı ortalamanın %15’ini aşmıyorsa en düşük değer yerinde karakteristik dayanım olarak alınabilir.Doğrulanacak: "Yayılım" tanımı (en büyük − en küçük olarak alındı) teyit edilmeli.

TS 708

Çizelge 3 — Nervürlü donatı çeliği sınıfları *
B420C: fyk = 420 MPa; B500C: fyk = 500 MPa.Doğrulanacak: Çizelge numarası teyit edilmeli.

İstatistik

Brown, Cai & DasGupta (2001), Statistical Science 16(2) — Binom oranı için Wilson güven aralığı
p = k/n için %95 aralık: [p + z²/2n ± z·√(p(1−p)/n + z²/4n²)] / (1 + z²/n). Wald aralığının aksine p = 0 veya 1’de sıfır genişlik vermez ve küçük olasılıklarda kapsama oranı nominale yakın kalır.
Spearman (1904); Iman & Conover (1979) — Spearman sıra korelasyonu
Sıraların Pearson korelasyonu; monoton ilişkiyi ölçer. Girdiler bağımsız örneklendiğinde, modeldeki etkiyi sıralamak için kullanılır; girdiler korelasyonluysa etkiler birbirine karışabilir.
Montgomery, Peck & Vining, Introduction to Linear Regression Analysis, 5. bs., Bölüm 2–3 — Doğrusal regresyonda güven ve tahmin aralıkları
β̂ = (XᵀX)⁻¹Xᵀy, s² = SSR/(n − p). Parametre aralığı β̂j ± t·s·√[(XᵀX)⁻¹]jj; ortalama tepki için ŷ0 ± t·s·√(x0ᵀ(XᵀX)⁻¹x0), yeni gözlem için ŷ0 ± t·s·√(1 + x0ᵀ(XᵀX)⁻¹x0); t, n − p serbestlik dereceli Student t değeri.
Bates & Watts (1988), Nonlinear Regression Analysis and Its Applications, Bölüm 2; Marquardt (1963) — Doğrusal olmayan en küçük kareler ve asimptotik aralıklar
Parametreler Levenberg–Marquardt ile bulunur. Kovaryans ≈ s²·(JᵀJ)⁻¹ (J: çözümdeki Jacobi matrisi); tepki aralığı delta yöntemiyle ŷ0 ± t·√(gᵀ·Cov·g), g = ∂f/∂θ. Aralıklar doğrusallaştırmaya dayanır; az veride yaklaşıktır.
Gelman vd., Bayesian Data Analysis, 3. bs., §3.2 — Bilgi vermeyen önsel ile normal model
p(μ, σ) ∝ 1/σ önseliyle: (n−1)s²/σ² ~ χ²(n−1) ve μ | σ ~ N(x̄, σ²/n). Karakteristik dayanım q = μ − z0,95·σ için P(q ≥ fck | veri) hesaplanır.
NIST/SEMATECH e-Handbook, §7.2.6.3 — Tek taraflı normal tolerans sınırı
Bu önselle bulunan olasılık, tek taraflı tolerans sınırının güven düzeyine eşittir; doğrulama testinde kullanılır.
Burnham & Anderson (2002), §2.6 — Model karşılaştırması (AIC)
ΔAIC < 2 ise iki model veriyle benzer düzeyde desteklenir.

Yapı Dinamiği

Chopra, Dynamics of Structures, Bölüm 1 ve 9 — Kayma çerçevesi (shear building) idealleştirmesi
Döşeme ve kirişler sonsuz rijit, kolonlar eksenel yönde uzamaz, kütleler kat seviyelerinde toplanır. İki ucu ankastre kolonun yatay rijitliği 12·E·I/h³; kat rijitliği o kattaki kolon rijitliklerinin toplamıdır. Kütle matrisi köşegen, rijitlik matrisi üç köşegenlidir.
Chopra, Dynamics of Structures, Bölüm 10 ve 13 — Modal analiz
K·φ = ω²·M·φ; Tn = 2π/ωn. Ln = φnᵀ·M·ι, Mn = φnᵀ·M·φn, katılım çarpanı Γn = Ln/Mn, etkin modal kütle M*n = Ln²/Mn; tüm modların etkin kütleleri toplamı toplam kütleye eşittir.
Newmark (1959); Chopra, Dynamics of Structures, Bölüm 5 — Newmark ortalama ivme yöntemi
γ = 1/2, β = 1/4: doğrusal sistemlerde koşulsuz kararlı, sayısal sönüm yok; tek hata periyot uzamasıdır. Etkin rijitlik K̂ = K + γ/(βΔt)·C + 1/(βΔt²)·M.
Chopra, Dynamics of Structures, Bölüm 11 — Rayleigh sönümü
C = a0·M + a1·K. i ve j modlarında ξ oranını veren katsayılar a0 = 2ξ·ωi·ωj/(ωi + ωj), a1 = 2ξ/(ωi + ωj). Diğer modlarda ξn = a0/(2ωn) + a1·ωn/2.
Chopra, Dynamics of Structures, Bölüm 6 — Tepki spektrumu
Her periyot için tek serbestlik dereceli sistemin en büyük göreli yer değiştirmesi D; sözde ivme A = ω²·D = (2π/T)²·D.
Chopra, Dynamics of Structures, Bölüm 2 — Sönümlü serbest titreşim
u(t) = e^(−ξωt)·[u0·cos(ωD·t) + (v0 + ξω·u0)/ωD·sin(ωD·t)], ωD = ω·√(1 − ξ²).
Chopra, Dynamics of Structures, Bölüm 3 — Harmonik yükleme ve dinamik büyütme katsayısı
Kalıcı durum genliği u0 = (p0/k)·Rd; Rd = 1/√[(1 − r²)² + (2ξr)²], r = ω̄/ω.
Uang & Bertero (1990); Chopra, Dynamics of Structures, Bölüm 7 — Enerji dengesi
Göreli hareket denkleminden: EK + ES + ED = EI. EK = ½·u̇ᵀ·M·u̇, ES = ½·uᵀ·K·u, ED = ∫u̇ᵀ·C·du, EI = −∫(M·ι·üg)ᵀ·du.
Arias (1970); Trifunac & Brady (1975) — Arias şiddeti ve anlamlı süre
Ia = π/(2g)·∫üg²·dt. Anlamlı süre D5–95: Ia’nın %5’ine ve %95’ine ulaşılan anlar arasındaki süre.
Kanai (1957), Tajimi (1960), Clough & Penzien (1975); zarf: Jennings, Housner & Tsai (1968) — Sentetik ivme kaydı
Tohumlu beyaz gürültü Kanai–Tajimi ve Clough–Penzien filtrelerinden geçirilip yamuk biçimli bir zarfla modüle edilir. Gerçek bir depreme ait değildir; yalnızca örnek amaçlıdır.
Chopra, Dynamics of Structures, Bölüm 5 ve 7 — İki doğrulu (bilineer) histeretik kat yayı ve doğrusal olmayan Newmark çözümü
Kat kesme kuvveti f = α·k·δ + fh, |fh| ≤ (1 − α)·Fy (kinematik pekleşmeli bilineer). Her adımda Newton–Raphson ile r = p − M·ü − C·u̇ − fS(u) = 0 çözülür; teğet rijitlik k (elastik) veya α·k (akmış).

Sayısal Yöntemler

Golub & Van Loan, Matrix Computations — Cholesky ayrışımı ve simetrik Jacobi yöntemi — Genelleştirilmiş özdeğer probleminin çözümü
M = L·Lᵀ (Cholesky) ile problem C·ψ = ω²·ψ, C = L⁻¹·K·L⁻ᵀ standart simetrik biçime indirgenir; C döngüsel Jacobi dönüşümleriyle köşegenleştirilir; mod vektörleri φ = L⁻ᵀ·ψ (φᵀ·M·φ = 1).

Güvenilirlik

Cornell (1969); Melchers & Beck, Structural Reliability Analysis and Prediction — Doğrusal sınır durumu ve güvenilirlik indisi
g = R − S, R ve S normal ise Pf = P(g < 0) = Φ(−β), β = (μR − μS)/√(σR² + σS² − 2ρσRσS). R ve S lognormal ise aynı ifade ln R ve ln S ile kesindir.
Melchers & Beck, Structural Reliability Analysis and Prediction — Monte Carlo ile aşılma olasılığı
N bağımsız örnekte sınırı aşan örnek sayısı k ise P̂ = k/N; k binom dağılımlıdır. Göreli standart hata ≈ √((1−P)/(N·P)): küçük olasılıklar çok sayıda örnek gerektirir.
McKay, Beckman & Conover (1979), Technometrics 21(2) — Latin hiperküp örnekleme
Her değişkenin olasılık ekseni N eşit tabakaya bölünür; her tabakadan bir değer alınır ve tabakalar rastgele eşleştirilir. Düzgün fonksiyonların ortalamasında varyansı düşürür; gösterge (aşıldı/aşılmadı) fonksiyonlarında kazanç daha sınırlıdır.
Liu & Der Kiureghian (1986), Nataf dönüşümü — Korelasyonlu değişkenler (Gauss kopulası)
Bağımsız standart normal z, R = L·Lᵀ (Cholesky) ile z′ = L·z yapılır ve her değişken x = F⁻¹(Φ(z′)) ile marjinaline dönüştürülür. Girilen korelasyon normal uzaydadır; lognormal marjinallerde gerçek korelasyon bundan biraz farklıdır.
JCSS Probabilistic Model Code (2001), Bölüm 3.2 — Donatı çeliği akma dayanımı (olasılıksal model) *
Akma dayanımı için ortalama ≈ nominal + 2σ, σ ≈ 30 MPa önerilir (B420C için ortalama ≈ 480 MPa, V ≈ %6).Doğrulanacak: Ortalama = nominal + 2σ ve σ = 30 MPa önerisi JCSS Probabilistic Model Code metninden teyit edilmeli.
EN 1992-1-1, Tablo 3.1 — Betonun ortalama silindir basınç dayanımı *
fcm = fck + 8 MPa. Karakteristik dayanım alt %5 kantil olduğundan normal dağılımda σ = 8/1,645 ≈ 4,9 MPa çıkar (elle giriş varsayılanı; B-1 verisi varsa o kullanılır).Doğrulanacak: fcm = fck + 8 MPa bağıntısı EN 1992-1-1 Tablo 3.1’den teyit edilmeli (TS 500’de doğrudan karşılığı yoktur).
FEMA 356 (2000), Tablo C1-3 — Betonarme çerçevelerde performans düzeylerine karşılık gelen tipik göreli ötelemeler *
Tanımlayıcı (kabul kriteri olmayan) değerler: hemen kullanım ≈ %1, can güvenliği ≈ %2, göçmenin önlenmesi ≈ %4 geçici göreli öteleme. Bilineer modelde kullanıcı tanımlı sınırın varsayılanı olarak can güvenliği değeri kullanılır.Doğrulanacak: %1 / %2 / %4 değerleri FEMA 356 Tablo C1-3’ten teyit edilmeli; TBDY’de doğrudan karşılığı yoktur.
Baker (2015), Earthquake Spectra 31(1) — Kırılganlık eğrisinin en çok olabilirlikle uydurulması
P(aşım | IM = x) = Φ(ln(x/θ)/β). Her şiddet düzeyinde n analizden k aşım binom dağılımlıdır; θ (medyan) ve β (lognormal standart sapma) binom olabilirliği en büyüklenerek bulunur.

ASTM C1074

Madde 5.1 (sıcaklık-zaman faktörü); Nurse (1949), Saul (1951) — Nurse-Saul sıcaklık-zaman faktörü *
M(t) = Σ (Ta − T0)·Δt; Ta: aralıktaki ortalama beton sıcaklığı, T0: başlangıç (datum) sıcaklığı. Ta < T0 olan aralıkların katkısı sıfırdır. Deneysel T0 yoksa ASTM C1074, katkısız Tip I (CEM I) çimento ve 0–40 °C kür sıcaklığı için T0 = 0 °C önerir (Saul’un özgün değeri −10 °C). Eşdeğer yaş: te = M / (Ts − T0).Doğrulanacak: Varsayılan T0 = 0 °C önerisinin kapsamı (çimento tipi, sıcaklık aralığı) ve madde numarası ASTM C1074 metninden teyit edilmeli.
Madde 5.2 (eşdeğer yaş); Freiesleben Hansen & Pedersen (1977) — Arrhenius eşdeğer yaşı *
te = Σ exp[−Q·(1/Ta − 1/Ts)]·Δt; Ta ve Ts kelvin, Q = E/R (aktivasyon enerjisi / gaz sabiti). Deneysel değer yoksa ASTM C1074, katkısız Tip I çimento için Q ≈ 5000 K (E ≈ 41,5 kJ/mol) önerir. Referans sıcaklık Ts = 20 °C (ASTM C1074 20 veya 23 °C kullanır; EN 1992-1-1 Ek B, Denk. (B.10) aynı biçimi Q = 4000 K ve 20 °C ile kullanır).Doğrulanacak: Q = 5000 K önerisi, referans sıcaklık (20 / 23 °C) ve EN 1992-1-1 (B.10)’daki 4000 K değeri asıl metinlerden teyit edilmeli.
Madde 8 (dayanım-olgunluk ilişkisinin belirlenmesi) — Dayanım-olgunluk kalibrasyonu *
Sahada kullanılacak karışımdan en az 15 silindir hazırlanır; sıcaklıkları kaydedilir; 1, 3, 7, 14 ve 28 günde ikişer (fark %10’u aşarsa üçer) numune kırılır. Her yaşın ortalama dayanımı o yaştaki ortalama olgunluğa karşı çizilir ve bir eğri uydurulur. İlişki yalnız aynı karışım için geçerlidir.Doğrulanacak: Numune sayısı (15), kırım yaşları (1, 3, 7, 14, 28 gün), yaş başına numune sayısı ve %10 kuralı ASTM C1074 metninden teyit edilmeli.
Ek X1; Plowman (1956), Magazine of Concrete Research 8(22) — Logaritmik dayanım-olgunluk ilişkisi
S = a + b·ln(M) (veya eşdeğer yaşla S = a + b·ln te). Doğrusal en küçük kareler; dayanım sınırsız artar, bu yüzden kalibrasyon aralığının dışına uzatılmamalıdır.
Ek X1; Carino (1984), Cement, Concrete and Aggregates 6(2) — Hiperbolik dayanım-olgunluk ilişkisi
S = Su·k·(te − t0) / [1 + k·(te − t0)]; Su: sınır dayanım, k: hız sabiti, t0: dayanım gelişiminin başladığı eşdeğer yaş. te ≤ t0 için S = 0.

EN 1992-1-1

3.1.2(6), Denk. (3.1)–(3.2) — Betonun zamanla dayanım gelişimi *
fcm(t) = βcc(t)·fcm, βcc(t) = exp{s·[1 − (28/t)^½]}; t gün (20 °C’de), s = 0,20 (CEM 42,5 R, 52,5 N/R — sınıf R), 0,25 (CEM 32,5 R, 42,5 N — sınıf N), 0,38 (CEM 32,5 N — sınıf S). Kalibrasyon verisi yoksa araç bu eğriyi örnek olarak kullanır.Doğrulanacak: s = 0,20 / 0,25 / 0,38 katsayıları ve çimento sınıfı eşleştirmesi EN 1992-1-1 metninden teyit edilmeli.

TS EN 13670

8.5; CIRIA Report 136 (1995) — Yan (düşey) kalıpların sökümü *
TS EN 13670: kalıp, beton yüzeyi zarar görmeyecek ve öngörülen etkilere dayanacak dayanıma ulaşınca alınır. Düşey kalıplar için yaygın ölçüt: donma riski yoksa ≈ 2 MPa, donma riski varsa ≈ 5 MPa yerinde dayanım. Araç varsayılanı 5 MPa’dır (kullanıcı değiştirebilir).Doğrulanacak: TS EN 13670 madde numarası ile düşey kalıp için 2 MPa / 5 MPa ölçütleri (CIRIA Report 136) asıl metinlerden teyit edilmeli.

TS 1248

TS 1248 (soğuk havada beton); TS EN 13670 8.5; ACI 306R-16 — Erken yaşta donmaya karşı dayanım eşiği *
Beton, ilk donmaya maruz kalmadan önce en az ≈ 5 MPa basınç dayanımına ulaşmalıdır (ACI 306R: 3,5 MPa). Araç, beton sıcaklığı 0 °C’nin altına indiğinde bu eşiğe henüz ulaşılmamışsa uyarı verir.Doğrulanacak: Donma öncesi gereken dayanım (5 MPa; ACI 306R’de 3,5 MPa) ve 0 °C sıcaklık ölçütü TS 1248 ve TS EN 13670 metinlerinden teyit edilmeli.

ACI

ACI 214R-11, Tablo 4.2 — Numune içi (aynı yaş, aynı harman) değişkenlik *
Laboratuvar denetim düzeyine göre numune içi varyasyon katsayısı: mükemmel < %3, çok iyi %3–4, iyi %4–5, orta %5–6, zayıf > %6. Araç, örnek kalibrasyon verisini oluştururken “iyi” düzeyden V = %4 kullanır; bu bir ölçüm değildir.Doğrulanacak: Tablo numarası ve varyasyon katsayısı sınıf sınırları ACI 214R-11 metninden teyit edilmeli.
ACI 347R-14, 3.7; TS EN 13670 8.5 — Döşeme alt kalıbının sökümü *
Alt kalıp ve dikmeler, beton kendi ağırlığını ve yapım yüklerini taşıyacak dayanıma ulaşınca alınır. Yaygın ölçüt: yerinde dayanım ≥ 0,70·fck. Söküm sonrasında gerekirse ara dikme (iksa) bırakılır; bu araç iksa planını değerlendirmez.Doğrulanacak: Döşeme alt kalıbı için 0,70·fck ölçütü ve madde numaraları ACI 347R-14 ve TS EN 13670 metinlerinden teyit edilmeli.
ACI 301-16, 2.3.2.5; ACI 347R-14, 3.7 — Kiriş alt kalıbının sökümü *
Başka değer belirtilmemişse alt kalıp, yerinde dayanım ≥ 0,75·fck olunca alınabilir. Kirişler döşemeye göre daha büyük yük ve açıklık taşıdığı için daha yüksek oran kullanılır.Doğrulanacak: Kiriş alt kalıbı için 0,75·fck ölçütü ve ACI 301-16 madde numarası asıl metinden teyit edilmeli.